Fundacje

Przygotowanie do rejestracji fundacji

Osoby pragnące zaangażować się w działalność społeczną, a jednocześnie chcące nadać swoim działaniom formę instytucjonalną i prawną, często zastanawiają się nad założeniem fundacji. Fundacja to forma prawna organizacji pozarządowej, której istotnym substratem jest kapiał przeznaczony na określony cel oraz statut zawierający reguły dysponowania tym kapitałem. Fundacje są po stowarzyszeniach drugą co do popularności formą prawną wśród organizacji pozarządowych. Fundacja jest zakładem (osobą prawną typu zakładowego), a więc - w odróżnieniu od np. stowarzyszeń, związków zawodowych, partii, samorządów zawodowych i innych korporacji - nie ma członków (jest bezosobowa). Jest przez to bardziej niezależna niż korporacja osób będących członkami, a o celu, majątku, zasadach działania decyduje jej twórca. Aby powołać do życia fundację należy przeprowadzić szereg czynności, do których należą kolejno: złożenie przez fundatora w formie aktu notarialnego oświadczenia o powołaniu fundacji (akt fundacyjny), możliwe jest również ustanowienie fundacji w testamencie (wówczas nie musi być zachowana forma aktu notarialnego).

Prawa fundatora polegają na decydowaniu o wielkości majątku przeznaczonego dla fundacji, jej celach i sposobie ich realizacji oraz o wewnętrznej organizacji i zasadach działania fundacji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach fundatorami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne. Możliwe są w tym zakresie różne kombinacje. Fundatorami może być np. kilka osób prawnych i osób fizycznych, w dowolnej konfiguracji. Ustanowienie fundacji jest możliwe zarówno przez podmioty krajowe, jak i zagraniczne. Podstawowe ograniczenie w tym zakresie dotyczy siedziby samej nowo zakładanej fundacji - musi być ona zlokalizowana na terenie Polski.

Zważyć trzeba, że fundator nie posiada żadnych szczególnych uprawnień w stosunku do fundacji, za wyjątkiem tych kompetencji, które zostały przyznane mu w statucie. Fakt ten powoduje konieczność starannego i z dużą wiedzą fachową sporządzenia statutu fundacji. Jeżli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą, należy wyodrębnić w statucie środki majątkowe przeznaczonych na ten cel. Określić trzeba w takim przypadku rodzaj i zakres działalności gospodarczej. Nadto działalność gospodarcza z uwagi na jej zarobkowy charakter nie może być określona w statucie jako jeden z celów, a środki uzyskane z wykonywanej działalności gospodarczej muszą być przeznaczone właśnie na realizację celów statutowych. Fundacja zamierzająca prowadzić działalność gospodarczą będzie wpisana do rejestru przeznaczonego dla fundacji oraz do rejestru przedsiębiorców.


Fundacje - orzecznictwo:

Majątek wniesiony do fundacji nie może być uznany za darowiznę w rozumieniu przepisu art. 18 ust. 1 pkt 1 lit a) ustawy z 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Akt fundacyjny towarzyszący powołaniu każdej fundacji jest jednostronną czynnością prawną o charakterze zobowiązującym. Wskazanie więc w akcie fundacyjnym składników majątkowych rodzi zobowiązanie po stronie fundatora do przeniesienia ich na rzecz fundacji z chwilą zarejestrowania. Z kolei stając się podmiotem majątku określonego w akcie fundacyjnym fundacja uzyskuje roszczenie o jego wydanie. (Wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2009 r. sygn. II FSK 1767/06).

Konstrukcja prawna fundacji zakłada, że fundator może wpływać na jej kształt prawny tylko w sposób ściśle określony przez prawo, a jego rola uwidacznia się przede wszystkim na etapie tworzenia fundacji. Od jego woli zależy zarówno to, czy fundacja powstanie, jaki cel ma realizować, jakim majątkiem będzie dysponowała dla zrealizowania tego celu, jak również jak będzie wyglądał jej ustrój wewnętrzny. Te podstawowe cechy konstrukcji prawnej fundacji fundator określa w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji oraz w statucie. Inaczej niż w przypadku osób prawnych typu korporacyjnego, rola fundatora kończy się w zasadzie po zarejestrowaniu fundacji i uzyskaniu przez nią osobowości prawnej. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że od tego momentu fundacja staje się niezależną od woli fundatora osobą prawną, która działa tylko na podstawie ustawy i statutu (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2000 r., III CZP 42/00, OSNC 2001, nr 5, poz.67 oraz z dnia 18 kwietnia 2000 r., III CZP 9/00, OSNC 2000, nr 9, poz. 153).

Jeżeli statut fundacji dopuszcza jego zmianę, nie jest wykluczona zmiana tych postanowień, które zgodne są z oświadczeniem woli o ustanowieniu fundacji i dotyczą wymagań innych niż określone w art. 3 ust. 2 ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t. jedn.: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.). (Uchwała Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2007 r., III CZP 26/07).

Fundator nie może zmienić statutu fundacji, gdy jej statut nie upoważnia go do dokonywania takich zmian. (Uchwała Sądu najwyższego z dnia 24 listopada 2006 r.sygn. III CZP 114/06.)

Ustawodawca nie określił minimalnego pułapu początkowego majątku fundacji, stąd też poza zakresem kognicji Sądu rejestrowego pozostaje oczywiście ocena, czy jest to suma wystarczająca do osiągnięcia zakładanego celu fundacji. Majątek pierwotny (założycielski) fundacji w trakcie jej trwania i działania może ulegać zmianom in plus i in minus. (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r. sygn. I CKN 1388/99).


Kancelaria świadczy usługi kompleksowej rejestracji fundacji, w tym sporządzenia niebudzącego wątpliwości statutu zabezpieczającego interesy fundatora oraz wszelkich dokumentów niezbędnych do dokonania wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym. Rejestrujemy fundacje przewidujące w swoim statucie prowadzenie działalności gospodarczej.


Osoby, które zdecydują się na optymalizację podatkową przy pomocy fundacji muszą jednak pamiętać, że nie można wykorzystać fundacji jako podmiotu wykonującego jedynie działalność gospodarczą. Czyli nie można zaniedbać realizacji celów umieszczonych w statucie fundacji.